بانکها در دهههای گذشته بر زیرساختهای سختافزاری عظیم، مراکز داده داخلی و سیستمهای قدیمی (Legacy Systems) تکیه داشتند؛ سیستمهایی که نگهداری آنها پرهزینه است و تغییرپذیری کمی دارند. با موج دیجیتالیسازی و رشد خدمات لحظهای، بانکها نیازمند چابکی، سرعت و مقیاسپذیری بیشتری شدند. درست در همینجا بانکداری ابری (Cloud Banking) وارد میدان شد؛ تغییری بنیادی در شیوه طراحی زیرساخت بانکها.
در واقع بانکداری ابری تحول معماری بانک به مدل شبکهایِ مقیاسپذیر، امن و قابلبهروزرسانی است. در ادامه یک گزارش تحلیلی و کامل میخوانید که این مفهوم و دلایل مهاجرت بانکها را روشن میکند.
بانکداری ابری چیست؟ زیرساخت بانکی روی اَبَررایانههای توزیعشده
بانکداری ابری یعنی بانک بهجای تکیه بر سرورهای فیزیکی و سختافزارهای خودش، از زیرساخت Cloud استفاده میکند؛ زیرساختی که توسط ارائهدهندگان حرفهای مثل Amazon Web Services (AWS)، Microsoft Azure و Google Cloud مدیریت میشود.
در این مدل:
• دادهها در چندین مرکز داده جغرافیایی ذخیره میشوند
• پردازشها روی ابرِ توزیعشده انجام میشود
• نرمافزارها به شکل سرویس (Banking-as-a-Service) ارائه میشوند
• بانک فقط بهاندازه مصرفش هزینه میپردازد (Pay-as-you-go)
این یعنی بانک بهجای خرید تجهیزات، ظرفیت ابری میخرد و بهصورت لحظهای افزایش یا کاهش میدهد.
به زبان ساده: بانکداری ابری یعنی بانک روی ابرهای دیجیتال فعالیت میکند، نه در اتاقهای سرور سنتی.
چرا بانکها از سیستمهای قدیمی فاصله میگیرند؟
سیستمهای قدیمی بانکی مثلاً Core Bankingهای سنتی به دلایل زیر دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند:
• تغییر آنها بسیار کند و پرخطر است
• توسعه خدمات نو مثل کیفپول، API باز، BNPL سخت است
• هزینه نگهداری بسیار بالا است
• مقیاسپذیری محدودی دارند
• در برابر حملات جدید امنیتی نیازمند هزینههای سنگیناند
بانکهای بزرگ دنیا مثل HSBC ،Capital One و Nubank سالهاست اعلام کردهاند «سیستمهای قدیمی، مانع نوآوری و رقابت» هستند. در مقابل، فناوری ابری امکان جهش فراهم کرده است.
مزیت اول: مقیاسپذیری (Scalability)؛ بانک مثل یک استارتاپ بزرگ میشود
یکی از مهمترین دلایل مهاجرت به ابر، توانایی افزایش سریع ظرفیت است. برای نمونه:
• در روزهای شلوغ (مثل یارانه، پایان ماه، تعطیلات یا خریدهای اینترنتی)
• هنگام معرفی سرویس جدید
• در شرایط خاص مثل یورش کاربران به اینترنتبانک
• در مدل سنتی، بانک باید سختافزار اضافی بخرد؛ کاری زمانبر و پرهزینه.
اما در ابر، بانک تنها با چند کلیک، ظرفیت پردازشی را افزایش میدهد و بعد از کاهش تقاضا به حالت عادی برمیگرداند.
این ویژگی به بانک چابکی میدهد؛ چابکیای که برای رقابت در فضای فینتک حیاتی است.
مزیت دوم: امنیت بالاتر؛ برخلاف تصور اولیه
در آغاز بسیاری تصور میکردند ابر امن نیست، اما تحقیقات جهانی از جمله گزارشهای IBM Security و Accenture Banking Cloud Survey نشان میدهد مدل ابری اغلب امنتر از دیتاسنتر سنتی است.
دلایلش:
• ابرها بهروزرسانی امنیتی مداوم دارند
• از چندین لایه رمزگذاری استفاده میکنند
• تیمهای مانیتورینگ ۲۴/۷ دارند
• دادهها در چند نقطه جغرافیایی پشتیبانگیری میشود
• حملات توزیعشده (DDoS) بهتر مدیریت میشود
• بانکها در مدل سنتی معمولاً منابع امنیتی محدودی دارند؛ درحالیکه ارائهدهندگان ابر میلیاردها دلار برای امنیت هزینه میکنند.
مزیت سوم: کاهش هزینههای عملیاتی و سرمایهای
در مدل قدیمی:
• بانک باید سرور بخرد
• برق، سرمایش و فضا تأمین کند
• تیم نگهداری استخدام کند
• تجهیزات را هر چند سال یکبار ارتقا دهد
اما در مدل ابری:
• هزینهها از CapEx (سرمایهای) به OpEx (عملیاتی) تبدیل میشود
• بانک فقط بهاندازه مصرف هزینه میکند
• بهروزرسانیها برعهده ارائهدهنده ابر است
• ساختار مقیاسپذیر جلوی هزینههای اضافی را میگیرد
گزارش Deloitte 2023 Cloud in Banking نشان میدهد بانکهایی که به ابر مهاجرت کردهاند، بین ۳۰ تا ۴۵ درصد کاهش هزینه تجربه کردهاند.
مزیت چهارم: سرعت نوآوری؛ ابر موتور تحول دیجیتال است
بانکداری امروز بدون خدماتی مثل:
• بانکداری باز (Open Banking APIs)
• پرداختهای لحظهای
• هوش مصنوعی در اعتبارسنجی
• چتباتها و روباتهای پاسخگو
• احراز هویت بیومتریک
• تحلیل داده بلادرنگ
غیرقابل تصور است.
ابر محیطی فراهم میکند که این سرویسها سریعتر توسعه یابند.
به همین دلیل بانکهای دیجیتال جدید (Neobanks) مثل Revolut ،N26 یا Monzo تقریباً از روز اول روی ابر ساخته شدند.
مزیت پنجم: بهبود تجربه مشتری
ابر کمک میکند بانکها از «سرویسهای یکپارچه و سنگین» به «ماژولهای چابک» برسند.
نتیجه:
• اپلیکیشن سریعتر
• خدمات ۲۴ ساعته بدون قطعی
• امکان شخصیسازی پیشنهادها
• امکان اضافه کردن سرویسهای کوچک اما ارزشمند (microservices)
یکی از دلایل محبوبیت بانکهای دیجیتال در جهان همین سرعت و سبک تجربه کاربری است که بدون ابر امکانپذیر نیست.
چرا بانکها با وجود ریسکها، به ابر مهاجرت میکنند؟
مهاجرت به ابر آسان نیست.
چالشهایی مثل امنیت داده، قوانین داخلی، انتقال سیستم Core، و وابستگی به ارائهدهندگان وجود دارد.
اما بانکها مهاجرت میکنند زیرا:
• مجبورند رقابت کنند
• ساختار سنتی اجازه نوآوری نمیدهد
• هزینهها غیرقابلتحمل شدهاند
• رفتار مشتری تغییر کرده و نیاز به خدمات لحظهای دارد
• فینتکها تهدید جدی هستند
گزارش McKinsey Cloud in Banking 2024 پیشبینی میکند تا سال ۲۰۳۰ ۷۵٪ بانکهای جهان بخش عمده Core خود را به ابر منتقل خواهند کرد.
ابر همان آینده بانکداری است
بانکداری ابری استراتژی بقا برای بانکهایی است که میخواهند در عصر دیجیتال باقی بمانند.
ابر به بانک اجازه میدهد:
• سریعتر نوآوری کند
• امنتر عمل کند
• هزینهها را مدیریت کند
• تجربه مشتری را ارتقا دهد
• در برابر رقابت فینتکها دوام بیاورد
جهان مالی به سمت ابر حرکت کرده، و بانکهایی که زودتر مهاجرت میکنند، سالها جلوتر خواهند بود.