آینده سرویسهای پرداخت اعتباری و «الان بخر، بعداً پرداخت کن» در ایران، به کجا میرسد؟ چه نکاتی میتواند باعث توسعه این سرویسها شود؟
در باره آینده این سرویس در صنعت بانکداری چند نکته را میتوان مطرح کرد؛ با توجه به رشد روزافزون خریدهای آنلاین و استقبال مردم از این نوع خرید، انتظار میرود استفاده از سرویسهای «الان بخر، بعداً پرداخت کن» نیز گسترش یابد.
البته چالشهایی مانند نبود زیرساختهای لازم برای اعتبارسنجی مشتریان، عدم ثبت اطلاعات اعتباری دقیق، و مسائل فرهنگی در این زمینه وجود دارد که باید مرتفع شود. احتمالاً شرکتهای فینتک و شرکتهای ارائهدهنده خدمات مالی و پرداختهای آنلاین، بیشترین سهم را در این بازار خواهند داشت.
علاوه بر این مقرراتگذاری مناسب برای جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی نیز مهم و ضروری به نظر میرسد. بنابراین در مجموع، با وجود چالشها، پیشبینی میشود در آیندهای نزدیک استفاده از این سرویسها و پرداخت اعتباری در ایران روند رو به رشدی داشته باشد.
تفاوت پرداخت اعتباری با خرید اعتباری و اقساطی
تفاوت اصلی پرداخت اعتباری و BNPL با خرید اعتباری و اقساطی در تعداد، مبلغ اقساط و سبد خرید است. در روشهای مرسوم خرید اقساطی، کاربر پس از طی کردن مراحلی همچون ثبتنام و تعیین رتبه اعتباری، مبلغ مورد درخواست خود را دریافت و پس از مصرف اعتبار، طی دورهی مشخص و بلندمدتی (از ۶ ماه تا چندین سال) مبلغ دریافت شده را بازمیگرداند. اما در روش BNPL، کاربر در لحظه خرید و در کمترین زمان (کمتر از ۱ دقیقه)، اعتبار مورد نظر خود را دریافت و طی مدت زمان کوتاهتری (۱ تا ۴ ماه)، آن را تسویه میکند.
در سالهای اخیر شرایط اقتصادی جامعه و پاندمی کرونا در کل دنیا، استقبال از روشهای پرداخت اعتباری از جمله BNPL را به شدت افزایش داده است. درحالحاضر در دنیا تعداد تراکنش سالانهای که روی مدلهایBNPL انجام میشود، نسبت به کارتهای اعتباری دو برابر شده است. در همین رابطه بر اساس آمار آمریکای شمالی متوسط تراکنش سالانه کارتهای اعتباری، هفت تراکنش در سال است ولیBNPL چهارده تراکنش سالانه دارد.
BNPL ایران در سال ۱۴۰۰
در ایران هم در سال گذشته ارائه سرویس BNPL با چند ارائهکننده محدود آغاز شده است. دیجیپی از جمله شرکتهای ارائه کننده این سرویس است که از آذر ماه ۱۴۰۰، بعد از آزمودن سرویس در مقیاس کوچک، ارائه همگانی این سرویس را شروع کرده است. در دومین گزارش سالانه دیجیپی که عملکرد این شرکت را از پایان آذر ۱۳۹۹ تا ابتدای دی ۱۴۰۰ مورد بررسی قرار داده است، آمار جالب توجهی از سرویس BNPL ارائه شده است.
دیجیپی پس از آزمودن این سرویس در بهار و تابستان ۱۴۰۰، خدمات BNPL را همزمان با دو جشنواره دیجیکالا در پاییز همین سال، به صورت عمومی به کاربران واجد شرایط ارائه کرد که ۲۷،۰۰۰ کاربر از این خدمات بهره بردهاند.
با توجه به بازه زمانی گزارش ارائه شده، این آمار، تنها با گذشت ۳ هفته از آغاز فعالیت این سرویس رقم خورده است. محبوبترین دستهبندی کالاها در سبدهای بعدپرداخت (BNPL) به ترتیب لوازم جانبی موبایل، هارد و فلش، کالاهای سوپرمارکتی، زیبایی و سلامت، کتاب و لوازمالتحریر، ورزش و سفر و لوازم مصرفی خودرو بودهاند. بیشترین خریدها در روزهای جمعه، یکشنبه و شنبه صورت گرفتهاند.
BNPL برای شرکتها و سازمانها
بخش بزرگی از مشتریان BNPL، مشتریانی هستند که ضمانت بازپرداخت اعتبار را ارائه میدهند؛ که غالب این بخش از مشتریان را کارکنان سازمانهایی تشکیل میدهند که طی قراردادی بین سازمان و شرکت ارائه کنندهی خدمات، اعتبار BNPL به کارکنان سازمان اعطا میشود. دیجیپی در سال ۱۴۰۰، مدل سازمانی این خدمات را نیز با ارائه به کارکنان گروه صنعتی ایران خودرو، آغاز کرد. میزان اعتبار اعطایی به مشتریان سازمانی وابسته به توافق بین سازمان با دیجیپی است.
آینده BNPL در ایران
با رونق گرفتن بازار تجارت الکترونیک و البته همه گیری کووید-۱۹ در چند سال اخیر، افزایش سهم فروش آنلاین در بازار خرده فروشی، زمینه را برای راهکارهای خلاقانه در صنعت پرداخت مناسبتر کرد. BNPL یکی از همین روشهاست که به ویژه در میان جوانان محبوب و پرطرفدار بوده است و همزمان با این تحول سرعت رشد چشمگیری، در مقایسه با سایر روشها داشته است. در کشورهایی که آمار استفاده از کامپیوترهای رومیزی رو به کاهش و در مقابل استفاده از تجهیزات و گوشیهای همراه بیشتر شده است، اقبال کاربران به پرداخت دیجیتال و BNPL هم افزایش چشمگیری داشته است.
یکی از دلایل اقبال عمومی به سرویسهای پرداخت اعتباری ، چابکی و دسترسپذیری این سرویس است. BNPL، از خانواده سرویسهای تامین اعتبار در نقطه خرید است که به خریداران اجازه می دهد، در ۳۰ ثانیه انتهایی تکمیل سبد خرید، اعتباری برای خرید اقساطی دریافت و هزینه خرید اقلام را یک ماه بعد در یک دوره کوتاه مدت پرداخت کنند. به این ترتیب خرید آنلاین، تنها با چند کلیک انجام و شانس و قدرت خرید کاربران بیشتر میشود. پس از تسویه بدهی، مجددا اعتبار جدیدی به کاربر اختصاص می یابد.
پرداخت اعتباری باعث افزایش قدرت خرید میشود؟
سال ۱۴۰۰، سال آزمودن و بسترسازی برای روشهای متنوع پرداخت اعتباری در صنعت لندتک کشور بود و BNPL (الان بخر، بعدا پرداخت کن!) از جمله روشهاییست که با هدف بهبود تجربه پرداخت آنلاین و افزایش قدرت خرید کاربران راهاندازی شده و بر همین بستر، پتانسیل بسیار زیادی برای رشد، شناسایی و محبوبیت پیدا کرده است. یکی از مهمترین اقداماتی که میتواند به رونق و رشد این صنعت کمک کند، همافزایی و همقدمی فعالان آن برای وسیعتر شدن بازار و ایجاد آگاهی عمومی درباره این سرویس پرجاذبه است.
پلتفرمهای فعال در حوزه لندتک و BNPL میتوانند با همراهی و همافزایی و اشتراکگذاری دادهها، به توسعه و رونق این بازار کمک کنند. برای مثال اشتراکگذاری فهرست کاربران بدسابقه و بدحساب و مسدود کردن دسترسی این کاربران به خدمات اعتباری علاوه بر ترویج و آموزش رفتار صحیح اعتباری به کاربران تجارت الکترونیک، به مدیریت نرخ نکول و لاوصولی در سرویسهای اعتباری هم کمک میکند.
زمان آن فرا رسیده است که کاربران اقتصاد دیجیتال هم از روشهای صحیح ساخت پیشینه اعتباری آگاه و به آن به دیدهی یک ثروت پنهان بنگرند.
قطعا بازی در یک میدان بدون رقیب چه برای شرکتهای فعال در این حوزه و چه برای مشتریانی که از این خدمات استفاده میکنند، جذابیت و منافعی نخواهد داشت. امید میرود که این سرویس هم در سال ۱۴۰3 به مرحله توسعه و بلوغ برسد و مشتریان بیشتری استفاده از این سرویس را در پذیرندگان مختلف تجربه کنند.