اگر در روزهای اخیر برای یک معامله بزرگ به شعبه بانک مراجعه کرده باشید، احتمالاً با تغییری مهم روبه‌رو شده‌اید: از ۷ مهر ۱۴۰۵ صدور چک رمزدار در شبکه بانکی متوقف شده و چک تضمین‌شده جای آن را گرفته است.
این تغییر باعث شده شناخت چک تضمین‌شده بیش از گذشته اهمیت پیدا کند؛ به‌خصوص برای معاملات خودرو، مسکن یا سایر پرداخت‌هایی که طرفین ترجیح می‌دهند به جای حمل پول نقد یا انتقال از روش‌های دیگر، از ابزاری بانکی استفاده کنند.
چک تضمین‌شده چیست؟
چک تضمین‌شده چکی است که توسط بانک و به درخواست مشتری صادر می‌شود و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین شده است.همین ویژگی تفاوت اصلی آن با چک عادی است. در چک شخصی، پرداخت وجه وابسته به موجودی و وضعیت حساب صادرکننده است؛ اما در چک تضمین‌شده، بانک در فرایند صدور نقش مستقیم دارد. به همین دلیل این نوع چک معمولاً برای معاملات با مبالغ بالاتر و موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که دریافت‌کننده به اطمینان بیشتری درباره پرداخت نیاز دارد.
چرا چک تضمین‌شده جای چک رمزدار را گرفته است؟
یکی از مهم‌ترین مزایای ساختار جدید، ثبت اطلاعات چک تضمین‌شده در سامانه صیاد است.دریافت‌کننده می‌تواند با استفاده از شناسه صیادی، اطلاعات چک را استعلام کند و از صحت آن اطمینان بیشتری به دست آورد.بانک مرکزی اعلام کرده است اتصال چک تضمین‌شده به صیاد امکان استعلام را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که در چک رمزدار به همین شکل وجود نداشت.
بانک ایران زمین نیز همزمان با اجرای مقررات جدید اعلام کرده چک تضمین‌شده با ثبت اطلاعات در سامانه صیاد صادر می‌شود و مشتری می‌تواند اطلاعات آن را استعلام کند.
پول چک تضمین‌شده چگونه پرداخت می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین تغییرات از ۷ مهر ۱۴۰۵، پرداخت آنی این چک‌هاست.بر اساس اعلام بانک مرکزی، بانک‌ها باید وجه چک تضمین‌شده را بدون منوط کردن پرداخت به تسویه بین‌بانکی، به ذی‌نفع پرداخت کنند. این موضوع برای مشتری اهمیت عملی زیادی دارد؛ زیرا چک تضمین‌شده قرار است در معامله نقشی شبیه ابزار قطعی انتقال وجه داشته باشد.
قبل از قبول چک، چه چیزی را بررسی کنیم؟
مهم‌ترین اقدام، استعلام شناسه صیادی چک است. نباید فقط به ظاهر برگه، لوگوی بانک یا اطلاعات چاپ‌شده اکتفا کرد. امکان استعلام دقیقاً برای این طراحی شده که دریافت‌کننده بتواند اطلاعات ثبت‌شده را با برگه‌ای که در اختیار دارد تطبیق دهد. نام ذی‌نفع، مبلغ و دیگر مشخصات باید با معامله و اطلاعات مورد انتظار شما همخوان باشد.
آیا چک تضمین‌شده قابل برگشت است؟
ماهیت این چک با چک شخصی متفاوت است و بانک تضمین پرداخت آن را برعهده دارد. به همین دلیل مفاهیمی مانند کسری موجودی که در چک عادی با آن روبه‌رو می‌شویم، در اینجا به همان شکل مطرح نیست. با این حال مشتری باید قواعد مربوط به دریافت، انتقال و وصول را دقیق رعایت کند و در معاملات مهم، مشخصات ذی‌نفع و اطلاعات ثبت‌شده را پیش از نهایی کردن معامله بررسی کند.
تکلیف چک‌های رمزدار قبلی چیست؟
صدور چک رمزدار از ۷ مهر ۱۴۰۵ متوقف شده است، اما بانک مرکزی برای خروج کامل این ابزار از چرخه بانکی مرحله دیگری نیز تعیین کرده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، از اول دی ۱۴۰۵ پذیرش و واگذاری چک‌های رمزدار در سامانه چکاوک متوقف خواهد شد.
بنابراین کسانی که چک رمزدار قدیمی در اختیار دارند بهتر است تعیین تکلیف آن را به ماه‌های آینده موکول نکنند و درباره شیوه وصول آن از بانک مربوطه راهنمایی بگیرند.
چک تضمین‌شده برای چه معاملاتی مناسب است؟
هیچ ابزار پرداختی برای همه موقعیت‌ها بهترین انتخاب نیست. اما چک تضمین‌شده می‌تواند در معاملاتی که مبلغ بالاست، دو طرف یکدیگر را به‌خوبی نمی‌شناسند یا دریافت‌کننده به اطمینان بیشتری درباره پرداخت نیاز دارد گزینه مناسبی باشد.
مهم‌ترین نکته این است که حتی وجود یک چک بانکی نباید جای بررسی اصالت و اطلاعات معامله را بگیرد. در سیستم جدید، همین امکان استعلام یکی از امتیازهای اصلی چک تضمین‌شده است.
چک تضمین‌شده را می‌توان بخشی از حرکت شبکه بانکی به سمت ابزارهای پرداخت قابل ردیابی‌تر و شفاف‌تر دانست؛ تغییری که در نهایت قرار است معامله بزرگ را برای هر دو طرف مطمئن‌تر کند.